СУОСТААХ САТИРА
СУУСТААХ ТЫЛЛАРА
Киирии тыл
[уларыт]Саха норуодунай суруйааччыта В.С. Соловьев-Болот Боотур оҕо аймаҕы олус диэн сөбүлүүрэ. Оҕо эйгэтин, кини тугу эрэйэрин билэрэ, өйдүүрэ. Ол курдук «Куобахчаан», «Хомурахтаах хоту сирим оҕолоругар», «Сырдык мичээрдэр», «Таабырын хоһооннор» диэн айымньыларын айыан айбыта. Оҕолор даҕаны киниэхэ бэрт сылаастык-сымнаҕастык сыһыаннаһаллара, араас көрсүһүүлэргэ хоһооннорун ааҕан үөрдэллэрэ.
Күндү оҕолор! Аны эһиги көлүөнэ, орто саастаахтар, Болот Боотур аар тайҕа көтөрүттэн-сүүрэриттэн сураһан суруйбут таабырыннарын, оҕо саас туһунан хоһооннорун, сатира суустаах тылынан сытыытык курбуулаан биэрбит чабырҕахтарын, үгэлэрин уонна оҕо саас кэккэлэһэр доҕорун — остуоруйаларын ааҕыаххыт, сэргиэххит. Бэйэҕит кэлэр көлүөнэҕэ ийэ тыл кэрэтин, кистэлэҥин тиэрдэр дьон буолла улаатыаххыт.
Норуодунай суруйааччы эһигини, бүгүҥҥү оҕо дьону, майгы-сигили, өй-санаа өттүнэн сиппит-хоппут, туохха барытыгар мындырдык, харыстабыллаахтык сыһыаннаһар буола улаатаргытыгар баҕарара.
Болот Боотур билигин биһиги кэккэбитигэр баара буоллар бу таабырыннарын, хомоҕой хоһооннорун саҥа хоһуйууларынан ситэриэ этэ. Ол гынан баран кини айбыт айымньылара бүгүн эһигинниин олох олороллор. Айар киһи дьоло, өлбөт-сүппэт үйэлэниитэ онуоха сытар.
Күндү оҕолор, ити курдук этэн туран Болот Боотур айымньыларын кытта билсиэҕиҥ, айымньы эйгэтигэр киирдэр киирэн иһиэҕиҥ.
ИҺИНЭЭҔИТЭ
[уларыт]Киирии тыл . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
3 |
Сибиинньэлии сигили . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
4 |
Билбэт эрээри бэбээримэ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
6 |
Тэйэр хайа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
8 |
Күтэр көлөлөммүтэ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
9 |
Соруока соруоха . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
10 |
Көрдүгэн . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
13 |
Ойуур остуоруйата . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
14 |
Чугаһынан тойооску . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
18 |
Чоҕой уонна Ньоҕой . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
19 |
***Бу да кыракый буолларбын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
22 |
***Сыҥ-маар дойдулаахпын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
23 |
***Тумустаах да буолларбын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Үрүйэ сирдэрим . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
24 |
***Бурдук үүммүт буолаҕын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
25 |
***Аляскаҕа үөскээбитим . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Тааһы, буору тарбыахтаах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
26 |
***Мандар-бичик суолланан . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Бөөхүлэ да сүүрүк буолларбын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
27 |
***Кугас торбос курдукпун . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
28 |
***Үөмэр-чүөмэр үктэнэн . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Хахай кыылтан хааннаахпын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
29 |
***Чугаһы-ырааҕы чуҥнуур . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Тоҥот тоҥуу хаарын . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
30 |
***Уордаахтык орулуур . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
31 |
***Татыр-татыр атахтаах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
32 |
***Тыалга тырымныыр . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
33 |
***Саһарга үчүгэй диэн . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Айылҕаны эҕэрдэлээччи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
34 |
***Эрбэһин туораҕын итигэстээн . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Кырыылаах токур тумустаах . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
35 |
***Күнү быһа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Уһун күнү быһа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
36 |
***Хаардаах систэр түгэхтэринэн . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Чэ эрэ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
37 |
***Саҕынньаҕы саба бүрүммүттүү . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Киэҥ эрэлик . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
— |
***Сапсынар күпсүкү . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
38 |
Эгэйскэй муораҕа . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
39 |
Сапсынар күпсүкү . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
40 |
Туундара сааскыта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
41 |
Үтүө сир Үйээнди . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
42 |
Халыма дьонугар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
44 |
Хотугу муора кыыһырбыт уора . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
45 |
Саас буолуута, сэй кэлиитэ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
47 |
Хайыһарым барахсан . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
51 |
Хаҥкыһыт ырыата . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
53 |
Тугутчаан . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
54 |
Барыта таба оҕото . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
55 |
Куобахчаан . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
56 |
Табакам барахсан . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
58 |
Үөрэм мичээриҥнэс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
59 |
Хоргус оҕочооску . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
60 |
Атаах оҕо . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
62 |
Вертолету кытта бастаан көрсүү . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
63 |
Чөкчөҥө чөркөйү мөҕөр . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
65 |
Киһиргиибин диэн кирсэ быстыбыт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
68 |
Сарыал саҕах арыллыыта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
70 |
Көтөрдөр аймалҕаннара . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
77 |
ҮГЭЛЭР
[уларыт]Сибиинньэлии сигили
[уларыт]Саҥардыы төрөөбүт
Саадьаҕай тамыйахчаан
Барыҥныыр баарын хоту
Баакарыйан тиийээхтээн,
Ийэм диэтэҕэ буолуо,
Ибигирии-ибигирии,
Аһыы турар сибиинньэни
Араабылаан барда.
Кутуругун салаата,
Кулгааҕын ньэлбээтэ,
Сымсыгар үҥүлүйдэ,
Сытыттан илгиһиннэ.
Онуоха Хобороонньо
Оччо уолуһуйбакка,
Аһыырын кубулуппакка,
Аргыый сыҕарыҥнаан,
Хордургуу-хордургуу
Хоруудатыгар киирэн,
Хойуу хааһытын
Өрүһүспүттүү
Өрүтэ сапсырыйбахтаата,
Кыыһырбыттыы
Кытарчы көрө-көрө,
Көҥөммүттүү
Көхсүнэн буолбахтаата.
Онтон,
Тохтубутун тобоҕолоору,
Тоотоллон турар торбосчоону
Бөрүкү баар диэн үөйбэккэ,
Бөҕү тиҥсирийэ сылдьан,
Өттүгүнэн үтүрүйэн кэбистэ —
Ньирэй эрэйдээх инчэҕэй сиргэ
«Ньик» гына түстэ,
Уонна хоргуппуттуу,
Уу баспыт оҥой-соҥой хараҕынан
Түү быыһынан
Төгүрүччү көрөн сытта.
Оттон чооску,
Киспэтин толорунаат,
Кэннин көрдөрдө.
Сибиинньэлии сигили диэн
Ситинник эбит дии, сэгэриэм.