Иһинээҕитигэр көс

Page:Bötüŋner.pdf/3

Бикитиэкэ диэн сиртэн ылыллыбыт

чугаһыгар Сыҥаһа диэн алааһы тула Илин Хаҥалас улууһа Наахара нэһилиэктэр төрүттэрэ 150-кэ кэриҥнээх киһилээх, ийэ ууһа дьон олороллоро үһү. Бу халыҥ ийэ ууһа ыраах иһиллэр ааттара Наахаралар диэн. Бу дьон Дыгын Боотуртан төрүттээх дьон эбит. Онон кыра быстах ийэ ууһугар улахан суостаах-суодалаллаах, чиэстээх-хааннаах дьон эбиттэр.

Били Бөрө Бөтүҥ уолаттарын кытта бииргэ төрөөбүт дьахтар бу Наахаралар биир улуу киһилэригэр эргэ тахсан, Бөдьөкө диэн биир уол оҕону төрөппүт. Ол оҕо туран эрэр, бүтүн Наахара маанылаах ыччаттара эбит. Икки ыал ийэ уустара төһө да уруулуу, төһө да чугас буолтарын иһин бэоркэ кэлсэн-барсан, сынаҕалааһан, билсибэт этилэр, оннооҕор Бөтүҥнэргэ били сиэннэрэ Бөдьөкө кэлэ-бара сылдьыбыта үһү. Онон бэйэлэрин икки ардыгар тэйиҥитик олоортор. Ол да буоллар өстөрө суох эбит.

Били Бөтүҥнэр уолаттара, Маһарахтан ураты алта кыра уол саас аайы, Илин, Аллан арҕаа салаа үрэхтэригэр Нуотараҕа, Милгэ бултуу-алтыы баран хаалан бараннар, сайын от үлэтин саҕана киирэр эбиттэр. Бу курдук сааскы өттүгэр бултаан баран, сайын от үлэтин саҕана хас эмэ ат ындыытынан үөлбүт балыгы хаппыт кыыл, таба, эһэ этин ыҥырдан киирэр үгэстээхтэр.

Арай биир күһүн баҕадьы саҕана. Наахаралар чугастарынан баҕадьылаабыттар. Ол баҕадьыга Бөтүҥнэртэн Маһарах ойоҕо, Тиэтэйбит, Боллох, Сэгэттэй буоланнар түөрт киһи баартар. Тиийэннэр баҕадьылыы сылдьаннар, били сиэннэрэ. Бөдьөкө оҕо, таайын Маһарах ойоҕун туойан ыллаабыт. Бөтүҥ уолаттара маны истэн — атаҕастаан элэк тутар дии санаан сиэннэрин, Бөдьөкөнү тутан ылан, охторон сыайатыгар хаары дэлби симэн уонна батыйанан сыайатын тырыта кэйэн кээспиттэр. Бөдьөкө бу курдук атаҕастаммытын Наахара бастаах кырдьаҕастара билбэккэ хаалбыттар. Ол күн үчүгэйдик эйэ дэмнээхтик баҕадьылаан балык таһааран түҥэттэн тарҕаспыттар.

Наахаралар киэһэ дьиэлэригэр тиийэн баран, Бөдьөкө атаҕастаммытын дьэ истибиттэр. Ханнык эрэ атах-бытах киһи буолбатах, бүтүн ийэ ууһун маанылаах ыччата атаҕастаммыта барыларын үрдүнэн баттыгас курдук көстүбүт. Биир саамай кырдьаҕастар:— Көр эрэ! Бу маҕай аллаахтар! Биһиги диэтэх сүрдээх ийэ ууһун, Дыгын Боотур удьуордарын, биһигини ата