Иһинээҕитигэр көс

Page:Bötüŋner.pdf/4

Сахалыы Бикитиэкэттэн — аһаҕас бибилитиэкэттэн

ҕастаатахтарын, аны биһиги кинилэр тэпсилгэннэригэр олоруохпут дуо,— диэн ийэтин ууһун бастаахтарын ыҥыттаран сүбэ тэрийдэ, дьэ бүтүн ийэ ууһа бары да хааннара хамсаабыт. Мустан, сүбэлэһэн баран: «Сэриилэһэр сөп»,— диэн тыл буолбут, били мунньах тэрийбит кырдьаҕастара эттэ:— Өргөлөй Бэргэн ытааччыта бэрт, Тиэтэйбит бөҕөтө бэрт, онон биһиэхэ туруктаах киһи суох, аны сайын улуу тунах буолуор диэри, кистии-саба сэрии сэбэ тэриниэххэ. Уонна кыра уолаттар дьаһайар киһилэрэ суох буоллаҕына бас-баттах киирэн биэриэхтэрэ, билигин ыксаабат сөп уонна хоргутуспут да быһыыны биллэрбэт сөп уонна хоргутуспут да быһыыны биллэрбэт сөп,— диэн сүбэ тэрийэн биэрдэ.

Улуу кырдьаҕас тылыттан туоруохтара дуо, бары сөбүлэһэн тарҕастылар. Наахара ийэтин ууһа — биһиги ааттаах-суоллаах Дыгын Боотур аймахтарбыт, онон биһигини саха урааҥхай ким даҕааны атаҕастыа суоҕа диэн урукку өттүгэр бигэтик сананар бэйэлэрэ маннык хара баттыгастан улаханнык соһуйбуттар, хаһан даҕаны кинилэр күүппэтэх суолларыгар түбэспиттэр. Ол да буоллар — аҕыйах ахсааннаах хонугу хонон баран, бу айылааҕы оҥоорторун туһугар, аан дойдуга төрөөбөтөх курдук төнүннэриэхпит, кэлбэтэх курдук кэҕиннэриэхпит, кинилэр баҕас — Бөрө Бөтүҥнэр туохтарын тэбинэн атаҕастабыллаах буолтарын биллэриэхпит,— диэн онон санаарын дуйданар эбиттэр. Дөссө сорохторун санаатыланан сибилигин утарыта баран өлөртөөн-өһөртөөн, күл гынан көтүтэн, сүөһүлэрин-астарын үүрэн аҕылыах баара дии саныылллар. Ол да буоллар улуу кырдьаҕастарын тылын кэһиэхтэрин сатаммат, онон быйыл кыһын оҥостор буоллулар. Оҥостунуулара диэн: кэмэ суох элбэх оҕу, ох сааны, үҥүүнү, батыйаны, куйаҕы, ат куйаҕын тэринэр эбиттэр. Бу кыс үөһэ быһа уус уһаннаран, тэримитинэн бардылар.

Бөрө Бөтүҥнэр маннык айыылаах-илбистээх сэрии сэбэ кинилэр эттэригэр-ханнарыгар ананан оҥоһуллан эрэрин билбэттэр. Ол да буоллар уруккутуттан адьас сэрэҕэ суох буолбатахтара, бэйэлэрин быстахтык сананар буолан, кэм туораттан өлөрөн-алдьатан кэлэр күннээх буоллахтарына бэйэни көмүскэнэр бэлэм сэптээх этиилэр. Онтукаларыгар эбии бу айылаах алдьархац түбүлээри турарын тугунан билэгн сэрэниэхтэрэй — сэрэх суоҕа.